مطهر بن محمد جمالى يزدى
مقدمه 19
فرخ نامه ( دائرة المعارف علوم و فنون و عقايد ) ( فارسى )
فوائد سبكى و لغوى كتاب است ، در عين حال او را اعتقادى راسخ است كه نشر همهء متون قديمى زبان فارسى از وظايف و تكاليف قطعى ما ايرانيان است . اگر هم در چنين كتابهايى محتوى عقايد خرافى و نكات نيمه علمى و حتى غير علمى باشد ، از لحاظ تحقيق در تاريخ علوم تجربى و نحوهء تفكر و تعقل علمى پيشينگان انتشار اين نوع متون كارى موجه و كاملا معقول و صحيح است . كسانى كه مىگويند نشر مطالب مرده و اطلاعات غير اساسى اين نوع كتب موجب گمراهى و اشتباه و حتى غير مفيدست تعمق و تصرف كافى نسبت به تاريخ علم ندارند . اگر رمل و جفر و سحر و جادو و حتى طب تجربى و مداواهاى غير بهداشتى اما سنتى قديم با موازين و معيارهاى علمى امروز تباين دارد ، ولى بدون ترديد تكوين علم و رسيدن پايههاى آن به مراتب و مدارج كنونى طبعا و متواليا بر اثر وجود و به كار بردن همان علوم خرافهگونه و مسخرهنماى قديمى است كه به چشم انتقاد كنندگان كم مايه و بىپايه مىآيد ! به هر حال اگر خوانندگانى اختلاج اعضا و تفأل و تطير و ختم كواكب و خواص اجسام و نباتات و حيوانات مذكور در اين كتاب را بىحاصل بيابند و بدانند باز در خلال عبارات اين كتاب اصطلاحات و كلمات و تعابير بسيارى به كار رفته است كه هر يك امروزه براى ما باارزش است و محتملا آنها را مىتوان در موارد خاص استعمال كرد و زبان علم و صناعت كنونى را با اصطلاحات بازماندهء قديم دامنه بخشيد و در تدوين فرهنگ كامل زبان فارسى از آنها سود جست و نيز ورود لغات فرنگى را حتى المقدور محدود ساخت . بارى ، لغتهاى نادر و با ارزش فرخ نامه را از چند دست مىتوان شمرد . يك نوع تركيباتى است مانند پاى كوفت ، زود آموز ، حاجت روا ، نيكپوى ، بادانگيز ، بادافگن ، ديرگوار ، بدگوار ، جفاور ، شادخواره ، دلكوبه ، دمادما ، دهاندميده ، گلخانه ( لانه ) ، راستار است كه مؤلف هر يك را در جاى خود به استادى نشانيده است و تك تك آنها امروز نيز مىتواند مورد استعمال قرار گيرد ، فى المثل به جاى « نفاخ » « بادانگيز » و به جاى « بدهضم » « بدگوار » را مىتوان به آسانى به كار برد . نوع ديگر افعال و كلماتى است چون صحبت كردن به معنى مجامعت ، بيدار به معناى